Duygusal Zeka (EQ) Geliştirme Platformu

Duygu ve Duygusal Zeka

Duygu (ingilizce emotion) sözcüğünün latince kökü ‘motere’dir. Hareket etmek anlamına gelen bu fiilin önüne ‘e’ ön eki getirildiğinde oluşan ‘emotere’ sözcüğü uzaklaşmak anlamına gelir. Bu her duygunun kişiyi bir harekete yönelttiğini ifade eder (Goleman, 2020). Duygu, bireyin iyilik haliyle ilgili durum ya da etkileşim karşısında yaşanan his ya da duygulanım olarak tanımlanmaktadır (Santrock, 2014). Duygular yaşamın ilk günlerinden itibaren saptanabilir, ancak bizler bilişsel olarak geliştikçe ve onları ifade etmeyi, düzenlemeyi veya kontrol etmeyi öğrendikçe özellikleri değişir (Sigelman ve Rider, 2017).

Duygusal Zeka Nedir?

Duygusal zeka terimi ilk kez Salovey ve Mayer (1990) tarafından kullanılmıştır. Duygusal zekanın orjinal tanımına göre, duygusal zeka “kişinin kendisinin ve başkalarının hislerini, duygularını izleme yeteneği, bu hisler ve duygular arasında ayrım yapabilme yeteneği ve bu bilgileri düşüncelerini, eylemlerini yönlendirmek için kullanma yeteneği” olarak tanımlanmaktadır (Salovey ve Mayer, 1990, s. 189).

Goleman, (1995) Salovey ve Mayer’in (1990) duygusal zeka modelinin ilk yaklaşımı ile çalışmalarına başlamış, ancak daha sonra kavrama birçok kişilik özelliği eklemiştir. Duygusal zekayı öz-farkındalık, öz-düzenleme, motivasyon, empati ve sosyal beceri ile ilişkilendirmiştir.

Bilişen Süreç Modeline göre duygusal zeka, değerlendirmeler, davranışsal eğilimler, bedensel tepkiler, ifadeler ve öznel hisler şeklindeki beş bileşenin birinden veya daha fazlasından gelen bilgilere dayanarak duyguları tanıma becerisi, bu bileşenler açısından duyguları anlama becerisi ve bu bileşenlerden birini veya birkaçını değiştirerek duyguları düzenleme becerisi olarak tanımlanmaktadır (Fontaine, 2016). Duygu sürecini oluşturan şematik diyagram Şekil-1’de gösterilmektedir.

Şekil 1. Duygu Sürecinin Şematik Diyagramı.

Örnekler:

Değerlendirme: Belirli bir durumda olumlu düşünme gibi

Bedensel tepkiler: Titremek gibi

Öznel His: Öfke gibi

İfadeler: Gülümseme gibi

Davranış Eğilimleri: Belirli bir durumda saldırmak istemek gibi

Duygu Tanıma Becerisi

Duygu tanıma becerisi duygusal zekanın temel bir boyutu olarak görülmektedir (Mayer ve Salovey, 1997). Duyguları tanımak, kişinin başkalarının ifadelerini duygu dağarcığını kullanarak etiketleyebilmesi ve aynı zamanda sözlü olarak ifade edildiğinde duyguları tanımlayabilmesi anlamına gelir (Conte, vd., 2019). Goleman’a (2020) göre başkalarının ne hissettiğinin anahtarı ses tonu, mimikler, jestler yüz ifadeleri, bedensel ifadeler ve benzeri türden sözsüz ifadeleri tanıyabilmeye dayanmaktadır.

Duygu Anlama Becerisi

Duygusal zekanın temel bir diğer boyutu duygu anlama becerisidir (Castro vd., 2016). Duygu anlama becerisi duygu durumu ya da duygu düzenleme gibi duygusal süreç hakkındaki farkındalıktır. Duyguların nasıl çalıştığına ilişkin farkında olunan bilgidir (Southgam-Gerow, 2014).

Duygu Düzenleme Becerisi

Duygusal yetkinliğin bir diğer önemli boyutudur. Duygu düzenleme becerisi bireyin yaşadığı durum ve olay karşısında uygun duygusal tepkileri verebilmesi, gerektiğinde yoğun duygularını kontrol edebilmesi/düzenleyebilmesidir (Salovey ve Mayer, 1990).

Duygusal Zeka Neden Önemlidir?

Yapılan araştırmalara göre duygusal zeka bireyin psikolojik iyi oluşu, sosyal davranışlar sergilemesi gibi uyumsal işleyişi (Gross ve Oliver, 2003; Mostow vd., 2002), akademik açıdan başarılı olması gibi eğitimsel gelişimi (Nowicki ve Duke, 1994; Andrés, vd., 2017), iş performansı ve iş memnuniyeti gibi mesleki gelişimi (Blickle vd., 2011; Cage, Daus, ve Saul, 2004) ve sosyal ilişkiler, liderlik gibi kişiler arası ilişkileri (Moeller, vd., 2012; Daus ve Harris, 2003) ile ilişkilidir. Bu araştırmalar, duygusal yetkinliğin sağlıklı yaşam çıktıları açısından önemli ve gerekli olduğunu göstermektedir.

Duygusal Zeka Geliştirilebilir mi?

Duygusal zeka, diğer insanlarla birlikte bağlamsal ve kültürel deneyimlerle büyüdükçe beslenebilir ve geliştirilebilir. Yapılan araştırmalar duygusal zekanın geliştirilebilir olduğunu göstermektedir (Saarni, 1999; Sezgin, 2023).

Bugün Seni En Mutlu Eden Olay Nedir?

Duygusal Zeka ile İlgili Kitap Önerileri

• Duygusal Zeka - Daniel Goleman
• Duygusal Zekanın Gücü - Travis Bradberry ve Jean Greaves
• Özgün Liderlik - Daniel Goleman, Richard Boyatzis ve Annie McKee
• İçimizdeki Kahraman - Carol S. Pearson
• Drive - Daniel H. Pink

Duygusal Zeka Temalı Film Önerileri

• Inside Out (Ters Yüz) – 2015

  İnsan duygularının iç dünyasını eğlenceli ve düşündürücü bir şekilde anlatıyor.

• Good Will Hunting – 1997

  Duygusal zorluklar ve kişisel gelişim üzerine ilham verici bir hikâye.

• Dead Poets Society – 1989

  Duyguları anlama, ifade etme ve bireysel farkındalık temalarını işler.

• Life is Beautiful (La Vita è Bella) – 1997

  Trajik koşullar altında bile sevgi ve pozitif duyguların etkisini gözler önüne seriyor.

• Babam ve Oğlum – 2005

  Aile bağları, kuşak çatışması ve baba-oğul ilişkisini derin bir duygusallıkla işler.

Takım Hikayesi

Ekibimiz, 2025 yılında TEKNOFEST’in Kuzey Kıbrıs’ta düzenleneceğini öğrenmemiz üzerine kurulmuştur. “Hayat Boyu Öğrenme” başlığı altında yer alan “Yetenek ve Beceri Geliştirme Teknolojileri” alanında, bireylerin duygusal zekâsını (EQ) geliştirebilecek teknolojiler üzerine çalışmayı hedefliyoruz. Bu süreçte, empati, öz farkındalık ve duygusal becerileri geliştirebilecek bir platform oluşturmayı amaçlıyoruz.

Takım üyelerimizden Zeynep Öner, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik lisans programında, Zeydan Çalışkan ise Yazılım Mühendisliği lisans programında eğitim görmektedir. Lise yıllarından beri arkadaş olan iki ekip üyesi olarak, bu projede bir araya gelerek, farklı yetkinliklerimizi birleştirerek duygusal zekâyı herkesin hayatına dokunan bir araç haline getirmeyi hedefledik. Bu heyecan verici yolculukta, değerli danışmanımız Doç. Dr. Mehtap Sezgin bizlere rehberlik edecektir.

Duygusal zekanı geliştir, hayatını dönüştür!

KAYNAKÇA

Bu web sayfasında kullanılan içerikler, aşağıdaki kaynaklardan alınmıştır.